FinScan.vn

Kế toán & Tuân thủ

Chế độ kế toán mới từ 2026: những điểm kế toán cần nhớ

FinScan.vn12/10/2026

Chia sẻFacebookLinkedInEmail

Đọc nhanh

Phạm vi
Thông tư 99/2025/TT-BTC thay Thông tư 200/2014/TT-BTC từ năm tài chính 2026, trừ một số nội dung kế toán cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước. Doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn được dùng Thông tư 133/2016/TT-BTC, hoặc chọn chuyển sang Thông tư 99/2025/TT-BTC.
Bản chất
Vẫn là chế độ kế toán Việt Nam trên nền VAS, không phải IFRS; gần quốc tế hơn ở báo cáo và thuyết minh.
Tài khoản
Bỏ TK 161, 441, 611, 631; thêm TK 215, 332, 82112; đổi tên một số tài khoản, như TK 112 thành "Tiền gửi không kỳ hạn".
Báo cáo
"Bảng cân đối kế toán" thành "Báo cáo tình hình tài chính"; có bộ mẫu riêng cho doanh nghiệp không hoạt động liên tục.
Chính sách
Sửa chữa định kỳ không trích trước; hướng dẫn tài sản sinh học; dự phòng phải thu dựa trên khả năng thu hồi, tuổi nợ chỉ là một căn cứ.
Chuyển tiếp
Điều 30 không bắt điều chỉnh hồi tố mọi thay đổi; mỗi nội dung có cách chuyển riêng.
Thuyết minh
Chi tiết hơn: cơ sở đo lường, giả định, ước tính quan trọng, khả năng hoạt động liên tục.
Minh họa hồ sơ chế độ kế toán năm 2026 và tài liệu phân tích tài chính trên bàn làm việc

Thông tư 200/2014/TT-BTC đã đồng hành cùng kế toán doanh nghiệp hơn mười năm. Từ năm tài chính bắt đầu ngày 01/01/2026, chế độ kế toán mới là Thông tư 99/2025/TT-BTC. Đến quý cuối năm, câu hỏi không còn là "có đổi hay không" mà là "sổ sách và báo cáo của mình đã khớp với chế độ mới chưa".

Bài này đi qua những điểm kế toán sẽ gặp trực tiếp trong công việc, ở mức khái quát; từng điểm có thể được viết sâu hơn ở các bài sau.

Phần 1/4

Ai áp dụng và áp dụng đến đâu

Điểm dễ nhầm nhất: Thông tư 99/2025/TT-BTC không thay thế mọi chế độ kế toán doanh nghiệp.

Thông tư 99/2025/TT-BTC (27/10/2025)
Hướng dẫn chế độ kế toán doanh nghiệp, có hiệu lực từ 01/01/2026 và áp dụng cho năm tài chính bắt đầu từ hoặc sau ngày đó. Thông tư thay thế Thông tư 200/2014/TT-BTC cùng các thông tư sửa đổi, bổ sung (khoản 1 Điều 31), trừ một ngoại lệ: các nội dung về kế toán cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước tại những điều khoản của Thông tư 200/2014/TT-BTC mà khoản 2 Điều 31 liệt kê vẫn tiếp tục thực hiện cho đến khi có văn bản thay thế. Tổ chức tín dụng và chi nhánh ngân hàng nước ngoài thực hiện theo quy định của Ngân hàng Nhà nước.
Thông tư 133/2016/TT-BTC
Không nằm trong danh sách bị thay thế. Doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp tục áp dụng Thông tư 133/2016/TT-BTC, hoặc tự nguyện chọn Thông tư 99/2025/TT-BTC (khoản 3 Điều 31). Đã chọn thì phải áp dụng nhất quán tối thiểu một kỳ kế toán năm. Khi thay đổi chế độ kế toán áp dụng, doanh nghiệp phải trình bày lại số liệu, thông tin so sánh tương tự như khi thay đổi chính sách kế toán, đồng thời giải trình lý do và ảnh hưởng trong thuyết minh. Cách điều chỉnh cụ thể cho từng nội dung còn phụ thuộc điều khoản chuyển tiếp, xem Phần 4.

Điểm cần hiểu đúng là Thông tư 99/2025/TT-BTC vẫn là chế độ kế toán Việt Nam, đặt trên nền chuẩn mực kế toán Việt Nam (VAS), không phải IFRS. Nhiều quy định được chỉnh theo hướng gần hơn với thông lệ quốc tế, rõ nhất ở cách trình bày báo cáo và yêu cầu thuyết minh. Còn việc áp dụng IFRS có lộ trình riêng, đã nói trong bài "Từ VAS sang IFRS: những tình huống kế toán dễ vấp nhất".

Phần 2/4

Thay đổi nhìn thấy ngay: tài khoản, báo cáo, chứng từ và sổ

Những chỗ kế toán phải mở phần mềm ra đối chiếu.

Hệ thống tài khoản thay đổi

Doanh nghiệp được chi tiết hoặc điều chỉnh tên, số hiệu, kết cấu tài khoản cho phù hợp hoạt động, nhưng phải có quy chế hạch toán kế toán. Ở cấp tài khoản chuẩn, các điểm đổi nổi bật theo bản tổng hợp như sau:

Một số thay đổi về tài khoản so với Thông tư 200/2014/TT-BTC
Thay đổiNội dung
BỏTK 161, 441, 611, 631 (cùng một số tài khoản cấp 2)
ThêmTK 215 (tài sản sinh học), TK 332 (phải trả cổ tức, lợi nhuận), TK 82112 (thuế TNDN bổ sung theo thuế tối thiểu toàn cầu)
Đổi tênTK 112: "Tiền gửi không kỳ hạn" (trước đây "Tiền gửi ngân hàng"); TK 155: "Sản phẩm"; TK 242: "Chi phí chờ phân bổ"; TK 4112: "Thặng dư vốn"; TK 419: "Cổ phiếu mua lại của chính mình"

Việc cần làm cụ thể: lấy danh mục tài khoản đang dùng, đối chiếu với Phụ lục 2 của thông tư, rồi lập bảng chuyển số dư cho những tài khoản bị bỏ hoặc đổi nội dung, theo hướng dẫn chuyển đổi số dư tại Điều 29.

Báo cáo tài chính đổi tên và đổi mẫu

"Bảng cân đối kế toán" đổi tên thành "Báo cáo tình hình tài chính" (mẫu B 01-DN). Bộ báo cáo gồm báo cáo tình hình tài chính, báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh, báo cáo lưu chuyển tiền tệ và bản thuyết minh. Doanh nghiệp không đáp ứng giả định hoạt động liên tục dùng bộ mẫu riêng (ký hiệu DNKLT).

Doanh nghiệp được bỏ các chỉ tiêu không có số liệu và đánh lại số thứ tự trong từng phần, nhưng giữ nguyên "Mã số" của chỉ tiêu. Đừng bê nguyên biểu mẫu cũ sang năm 2026; hãy đối chiếu từng mẫu với phụ lục.

Chứng từ và sổ sách: linh hoạt hơn, nhưng đòi hỏi quy chế

Doanh nghiệp được tự thiết kế mẫu chứng từ và sổ kế toán trong khuôn khổ Luật Kế toán, kèm quy chế hạch toán kế toán. Các yêu cầu chi tiết về hình thức như màu mực, số liên không còn. Thông tư cũng nhấn mạnh quản trị và kiểm soát nội bộ (Điều 3): doanh nghiệp phải tự xây dựng quy chế và phân định rõ trách nhiệm trong các giao dịch. Linh hoạt hơn nghĩa là bạn phải tự chịu trách nhiệm về thiết kế, nên quy chế viết rõ là một việc cần làm.

Phần 3/4

Thay đổi về chính sách kế toán

Những chỗ có thể làm đổi con số, không chỉ đổi cách trình bày.

Hàng tồn kho và chi phí sửa chữa

Theo bản tổng hợp của KPMG, thông tư giới thiệu phương pháp chi phí tiêu chuẩn để tính giá thành hàng tồn kho, đồng thời không còn dùng cách phân chia "kê khai thường xuyên" và "kiểm kê định kỳ" như trước, cùng với việc bỏ TK 611 và TK 631.

Với chi phí sửa chữa, cần tách hai nhóm. Khoản phát sinh mới: theo bản tổng hợp của KPMG, chi phí sửa chữa, bảo dưỡng định kỳ không trích trước mà ghi nhận khi phát sinh rồi phân bổ dần. Số đã trích trước từ các năm trước: theo khoản 4 Điều 30, nếu doanh nghiệp đang trích trước chi phí sửa chữa lớn tài sản cố định mà đến khi thông tư có hiệu lực việc sửa chữa vẫn chưa thực hiện thì không trích trước tiếp. Khi việc sửa chữa được thực hiện, doanh nghiệp đối trừ chi phí thực tế phát sinh với số đã trích trước, còn phần chênh lệch giữa hai số này được phân bổ dần vào chi phí sản xuất, kinh doanh từng kỳ.

Đây là nhóm nên rà soát sớm vì ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí và số dư đầu kỳ.

Tài sản sinh học, dự phòng phải thu và các khoản khác

Thông tư hướng dẫn chi tiết tài sản sinh học: phân loại, ghi nhận, đo lường theo giá gốc và dự phòng tổn thất (TK 215, TK 2295). Đồng kiểm soát trong hợp đồng hợp tác kinh doanh (BCC) được đánh giá dựa trên bản chất, không chỉ hình thức. Tiêu chí phân loại ngắn hạn, dài hạn cũng được làm rõ hơn, kèm yêu cầu thuyết minh chi tiết hơn với các khoản mục trên 12 tháng.

Về dự phòng nợ phải thu khó đòi (TK 2293), căn cứ là khả năng thu hồi của khoản nợ, chứ không chỉ tuổi nợ. Với nợ đã quá hạn, thông tư nêu tỷ lệ 30%, 50%, 70% và 100% cho thời gian quá hạn từ 6 tháng đến dưới 1 năm, từ 1 đến dưới 2 năm, từ 2 đến dưới 3 năm và từ 3 năm trở lên, tính từ hạn trả gốc theo hợp đồng ban đầu, không tính việc gia hạn; doanh nghiệp viễn thông và bán lẻ trả chậm cho khách cá nhân có thang riêng ngắn hơn. Với nợ chưa đến hạn nhưng có bằng chứng khách nợ đã phá sản, bỏ trốn hoặc không còn khả năng trả, doanh nghiệp tự dự kiến mức tổn thất, tối đa bằng giá trị khoản nợ. Nếu có bằng chứng tin cậy hơn hoặc phương pháp phù hợp hơn để xác định giá trị thu hồi, doanh nghiệp được áp dụng phương pháp đó.

Về đơn vị tiền tệ kế toán (Điều 4): mặc định là VND, doanh nghiệp thu chi chủ yếu bằng ngoại tệ có thể chọn một ngoại tệ nếu đáp ứng tiêu chí. Báo cáo tài chính công bố và nộp cơ quan có thẩm quyền vẫn phải trình bày bằng VND.

Phần 4/4

Thuyết minh và việc cần chuẩn bị

Phần tốn công nhất, và cách đi từng bước.

Thuyết minh chi tiết hơn

Thuyết minh là chỗ chế độ mới tiến gần quốc tế rõ nhất. Các nội dung bắt buộc gồm: tiền và tương đương tiền bị hạn chế sử dụng, tài sản sinh học, BCC, cổ tức phải trả, trái phiếu đã phát hành và các khoản mục chiếm từ 10% số dư chỉ tiêu tương ứng. Thêm vào đó là cơ sở đo lường, giả định và ước tính quan trọng, thông tin thuế TNDN bổ sung theo thuế tối thiểu toàn cầu, chi tiết mua và thanh lý công ty con, và đánh giá của Ban Giám đốc về khả năng hoạt động liên tục.

Chuyển tiếp và số liệu so sánh

Điều 30 là chỗ cần đọc kỹ nhất, vì thông tư không mặc định điều chỉnh hồi tố mọi thay đổi. Khoản 1 phân ba trường hợp: thay đổi do áp dụng lần đầu quy định mà đã có hướng dẫn chuyển đổi cụ thể (hồi tố, hồi tố đơn giản hoặc phi hồi tố) thì làm theo hướng dẫn đó; thay đổi do áp dụng lần đầu mà không có quy định phải hồi tố hay hồi tố đơn giản thì được áp dụng phi hồi tố; còn doanh nghiệp tự nguyện thay đổi chính sách kế toán thì áp dụng hồi tố. Hồi tố và phi hồi tố thực hiện theo VAS 29; hồi tố đơn giản là cách không trình bày lại số liệu so sánh mà tính ảnh hưởng lũy kế tại ngày đầu kỳ áp dụng lần đầu.

Vì vậy, số liệu năm 2025 xử lý ra sao là "tùy từng nội dung", không có một phương pháp chung. Với mỗi thay đổi, trước hết xem thông tư đã có hướng dẫn chuyển đổi riêng chưa (ví dụ khoản 4 Điều 30 về sửa chữa lớn, hoặc Điều 29 về chuyển số dư tài khoản), sau đó thống nhất cách trình bày với kiểm toán viên từ sớm.

Chế độ kế toán mới không phải "học lại từ đầu", mà là cập nhật những chỗ đã lạc hậu sau hơn mười năm. Chuẩn bị sớm thì mùa quyết toán đỡ vất vả.