FinScan.vn

Kế toán & Tuân thủ

Checklist khi chuyển tiếp sang Thông tư 99/2025/TT-BTC: kế toán cần kiểm tra gì

FinScan.vn14/10/2026

Chia sẻFacebookLinkedInEmail

Đọc nhanh

Thời điểm
Thông tư 99/2025/TT-BTC áp dụng cho năm tài chính bắt đầu từ hoặc sau 01/01/2026. Đây là năm khóa sổ đầu tiên theo chế độ mới.
Việc 1–2
Tài khoản, chứng từ, sổ: nếu đã sửa so với phụ lục thì phải có Quy chế hạch toán kế toán (hoặc tài liệu tương đương).
Việc 3–4
Số dư đầu năm và báo cáo tài chính: đối chiếu Điều 29, Điều 30 và Phụ lục IV; chỉ được bổ sung chỉ tiêu, không đánh lại mã số.
Việc 5
Đơn vị tiền tệ và báo cáo bằng ngoại tệ: chỉ áp dụng nếu doanh nghiệp chọn ngoại tệ làm đơn vị tiền tệ trong kế toán.
Việc 6 và 8
Phần mềm (Điều 28) và nhân sự: người quản lý, kế toán trưởng chịu trách nhiệm về số liệu lấy ra từ phần mềm.
Hạn nộp
Báo cáo tài chính năm: chậm nhất 90 ngày kể từ ngày kết thúc kỳ kế toán năm (Điều 25). Kỳ trùng năm dương lịch thì hạn là 31/03/2027; năm tài chính khác thì tính từ ngày kết thúc kỳ.
Bàn làm việc trong nắng ấm: bảng kẹp giấy có danh sách năm ô đã đánh dấu và cây bút máy, bên cạnh là chồng hồ sơ có nhãn, laptop hiển thị bảng số liệu và biểu đồ cột, máy tính bấm và cuốn sổ bìa xanh

Phần lớn doanh nghiệp đã chạy sổ theo Thông tư 99/2025/TT-BTC từ đầu năm. Nhưng "đã chạy" chưa chắc là "đã khớp": tài khoản có thể đã đổi mà quy chế chưa viết, báo cáo đã lập theo mẫu mới mà thuyết minh còn thiếu, phần mềm cập nhật rồi nhưng số dư đầu năm chưa chuyển hết.

Bài này là danh sách việc cần kiểm tra trước khi khóa sổ, sắp theo thứ tự nên làm. Nội dung thay đổi của thông tư (tài khoản bỏ, thêm, đổi tên, chính sách kế toán) đã có trong bài "Chế độ kế toán mới từ 2026: những điểm kế toán cần nhớ"; ở đây chỉ nói việc phải làm và hồ sơ phải có.

Phần 1/4

Nhóm 1. Nền tảng: tài khoản, chứng từ, sổ

Hai việc đầu có chung một điểm: được tự điều chỉnh thì phải có văn bản làm cơ sở.

Việc 1. Hệ thống tài khoản đã đối chiếu Phụ lục II chưa?

Điều 11 cho doanh nghiệp sửa tên, số hiệu, kết cấu và nội dung phản ánh của tài khoản so với Phụ lục II, với điều kiện không trùng lặp đối tượng, tuân thủ nguyên tắc kế toán và không làm thay đổi hay ảnh hưởng đến các chỉ tiêu, thông tin trên báo cáo tài chính. Khi sửa, doanh nghiệp phải ban hành Quy chế hạch toán kế toán (hoặc tài liệu tương đương), nêu rõ sự cần thiết của việc sửa và trách nhiệm của doanh nghiệp trước pháp luật.

Lưu ý tên văn bản: thông tư dùng "Quy chế hạch toán kế toán", không phải "quy chế mở tài khoản". Trên thực tế, doanh nghiệp thường gộp phần tài khoản, chứng từ, sổ và báo cáo vào một quy chế.

Việc 2. Chứng từ và sổ: đang dùng mẫu nào?

Phụ lục I (chứng từ) và Phụ lục III (sổ kế toán) là biểu mẫu để doanh nghiệp "tham khảo để áp dụng" (khoản 1 Điều 9, khoản 2 Điều 12), không phải mẫu bắt buộc. Doanh nghiệp được thiết kế thêm hoặc sửa mẫu, miễn là bảo đảm quy định của Luật Kế toán (Điều 16 với chứng từ; các khoản 1, 2, 3, 4 Điều 24 với sổ) và ban hành Quy chế hạch toán kế toán (hoặc tài liệu tương đương) cho phần thiết kế thêm hay sửa. Nếu không thiết kế thêm hoặc sửa thì áp dụng mẫu của phụ lục. Việc cần làm là xác định đơn vị đang ở trường hợp nào và lưu hồ sơ tương ứng.

Hai điểm hay bị bỏ sót khi rà chứng từ: Điều 10 khoản 4 không cho kế toán trưởng (hoặc người được kế toán trưởng ủy quyền) ký "thừa ủy quyền" chức danh của người quản lý, điều hành trên chứng từ, trừ khi pháp luật có quy định khác; và Điều 10 khoản 3 yêu cầu phân cấp ký phải phù hợp quy chế quản trị nội bộ. Về sổ, Điều 13 vẫn yêu cầu mở sổ đầu kỳ kế toán năm và khóa sổ khi kết thúc kỳ để lập báo cáo tài chính.

Phần 2/4

Nhóm 2. Số liệu: số dư đầu năm, báo cáo, ngoại tệ

Ba việc dễ phát sinh chênh lệch khi khóa sổ nhất.

Việc 3. Số dư đầu năm 01/01/2026 đã chuyển đúng chưa?

Điều 29 liệt kê các số dư phải chuyển. Bảng dưới đây tóm tắt theo toàn văn thông tư; số hiệu tài khoản nên đối chiếu thêm với Phụ lục II.

Chuyển đổi số dư theo Điều 29
Nội dungChuyển từChuyển sang
Vốn góp hợp đồng hợp tác kinh doanh không đồng kiểm soát (xem điều kiện bên dưới)Chi tiết TK 138TK 2281
Nâng cấp, cải tạo TSCĐ chưa hoàn thànhChi tiết TK 2413TK 2414
Cổ tức, lợi nhuận phải trảSố dư Có chi tiết TK 338TK 332
Nguồn vốn đầu tư xây dựng cơ bản, nguồn kinh phí đã hình thành TSCĐTK 441, TK 466TK 4118

Dòng đầu chỉ áp dụng khi doanh nghiệp là bên góp vốn nhưng không phải bên kế toán cho hợp đồng hợp tác kinh doanh, và hợp đồng chưa kết thúc tại thời điểm Thông tư 99/2025/TT-BTC có hiệu lực. Khi đó mới chuyển số dư chi tiết của TK 138 (phần giá trị vốn đem đi góp vào hợp đồng hợp tác kinh doanh không đồng kiểm soát) sang TK 2281. Dòng 2413 chỉ áp dụng cho phần chi phí nâng cấp, cải tạo TSCĐ còn chưa hoàn thành; dòng 338 chỉ áp dụng cho số phải trả về cổ tức, lợi nhuận.

Ngoài bốn dòng trên, Điều 29 còn yêu cầu chuyển chi tiết số dư các tài khoản 111, 112, 113, 121, 153, 154, 156, 211, 212, 213 cho phù hợp yêu cầu quản lý (nếu có), và điều chỉnh lại các nội dung chi tiết khác nếu khác với thông tư.

Phần thay đổi chính sách kế toán đi theo Điều 30: không có một phương pháp chung, mỗi nội dung xem thông tư có hướng dẫn chuyển đổi riêng hay không. Hai khoản nên rà ngay: chi phí sửa chữa lớn đã trích trước (khoản 4 Điều 30) và số dư Có hoặc Nợ của TK 412 phát sinh từ chênh lệch tỷ giá khi chuyển đổi đơn vị tiền tệ ghi sổ, phải kết chuyển sang TK 4211 và thuyết minh lý do, ảnh hưởng (khoản 3 Điều 30).

Việc 4. Báo cáo tài chính: đúng Phụ lục IV và thuyết minh đủ chưa?

Điều 18 yêu cầu doanh nghiệp lập báo cáo theo hệ thống tại Phụ lục IV. Doanh nghiệp được bổ sung chỉ tiêu cho phù hợp đặc điểm hoạt động (phải thuyết minh nội dung bổ sung và có quy chế hạch toán kế toán cho phần bổ sung), còn chỉ tiêu không có số liệu thì được miễn trình bày, nhưng không được đánh lại "Mã số" (khoản 4 Điều 17). Trường hợp đặc thù không thể bổ sung hay cần sửa chỉ tiêu thì báo cáo Bộ Tài chính để được hướng dẫn (khoản 2 Điều 18).

Điểm cần lưu ý: tên báo cáo cũng đổi, "Bảng cân đối kế toán" thành "Báo cáo tình hình tài chính" (Điều 17). Doanh nghiệp không còn đáp ứng giả định hoạt động liên tục dùng bộ mẫu riêng ký hiệu DNKLT (Điều 17, Điều 24).

Việc 5. Đơn vị tiền tệ và báo cáo bằng ngoại tệ

Việc này chỉ áp dụng nếu doanh nghiệp chủ yếu thu, chi bằng ngoại tệ và đã chọn một ngoại tệ làm đơn vị tiền tệ trong kế toán (Điều 4). Doanh nghiệp nào ghi sổ bằng Đồng Việt Nam có thể bỏ qua mục này.

Khi đổi đơn vị tiền tệ, việc đổi chỉ thực hiện tại thời điểm bắt đầu niên độ kế toán mới (khoản 1 Điều 5). Số dư trên sổ và báo cáo tình hình tài chính được chuyển theo tỷ giá mua bán chuyển khoản trung bình của ngân hàng thương mại nơi doanh nghiệp thường xuyên có giao dịch, tại ngày thay đổi; thông tin so sánh của báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh và lưu chuyển tiền tệ dùng tỷ giá của kỳ liền trước (khoản 2 Điều 5).

Báo cáo tài chính nộp cơ quan có thẩm quyền và công bố ra công chúng vẫn phải lập bằng Đồng Việt Nam, và bản được kiểm toán là bản bằng Đồng Việt Nam (khoản 1, 2 Điều 6). Cách quy đổi theo khoản 3 Điều 6 như sau:

Chuyển đổi báo cáo tài chính từ ngoại tệ sang Đồng Việt Nam (khoản 3 Điều 6)
Khoản mụcTỷ giá quy đổi
Tài sản, nợ phải trảTỷ giá mua bán chuyển khoản trung bình của ngân hàng thương mại nơi doanh nghiệp thường xuyên giao dịch, tại thời điểm kết thúc kỳ kế toán
Vốn góp, thặng dư vốn, vốn khác, quyền chọn chuyển đổi trái phiếuTỷ giá giao dịch thực tế tại ngày góp vốn
Chênh lệch đánh giá lại tài sảnTỷ giá giao dịch thực tế tại ngày đánh giá
Kết quả kinh doanh, lưu chuyển tiền tệTỷ giá thực tế tại thời điểm phát sinh; được dùng tỷ giá bình quân kỳ nếu chênh lệch không vượt biên độ tỷ giá giao ngay do Ngân hàng Nhà nước quy định

Chênh lệch tỷ giá phát sinh do chuyển đổi được ghi vào chỉ tiêu "Chênh lệch tỷ giá hối đoái" trong vốn chủ sở hữu, và phải thuyết minh ảnh hưởng của việc chuyển đổi (điểm b, c khoản 3 Điều 6). Lợi nhuận sau thuế chưa phân phối được quy đổi theo cách riêng ở khoản 3 Điều 6, nên rà kỹ khi lập bảng quy đổi.

Phần 3/4

Nhóm 3. Hệ thống, con người và hạn nộp

Những việc không nằm ở sổ sách nhưng làm chậm cả kỳ khóa sổ nếu bỏ sót.

Việc 6. Phần mềm kế toán

Điều 28 cho phép doanh nghiệp dùng phần mềm kế toán, nhưng đặt ra các yêu cầu tối thiểu: quy trình trên phần mềm không làm thay đổi bản chất, nguyên tắc, phương pháp kế toán và số liệu trên sổ, báo cáo; khi sửa phải lưu dấu vết nội dung đã ghi sổ; có khả năng cảnh báo hoặc ngăn chặn can thiệp có chủ ý làm thay đổi số liệu đã ghi sổ; có khả năng kết nối với phần mềm hóa đơn điện tử, chữ ký số; và nâng cấp được khi pháp luật thay đổi.

Điều 28 cũng nói rõ người quản lý điều hành doanh nghiệp, kế toán trưởng hoặc phụ trách kế toán và những người liên quan chịu trách nhiệm về tính chính xác, trung thực của số liệu lấy từ phần mềm. Ba mục kiểm tra dưới đây tách rõ: mục nào là yêu cầu của Điều 28, mục nào là khuyến nghị thực hành của FinScan (không phải quy định bắt buộc).

Việc 7. Hạn nộp báo cáo tài chính

Điều 25: báo cáo tài chính năm nộp cho cơ quan có thẩm quyền chậm nhất 90 ngày kể từ ngày kết thúc kỳ kế toán năm. Ngày 31/03/2027 chỉ đúng khi kỳ kế toán năm trùng năm dương lịch (kết thúc 31/12/2026); doanh nghiệp có năm tài chính khác thì cộng 90 ngày từ ngày kết thúc kỳ của mình. Công ty mẹ, tổng công ty tự quy định hạn nộp của công ty con, đơn vị trực thuộc để kịp hợp nhất hoặc tổng hợp. Báo cáo quý, bán niên theo hạn của pháp luật liên quan.

Điều 26 bổ sung: doanh nghiệp bắt buộc kiểm toán thì nộp kèm báo cáo kiểm toán. Mốc 90 ngày là quy định của chế độ kế toán về nộp báo cáo tài chính năm. Hạn nộp quyết toán thuế, báo cáo của doanh nghiệp niêm yết hoặc các báo cáo khác theo luật chuyên ngành có thể khác, cần kiểm tra riêng.

Trên thực tế, kỳ khóa sổ đầu tiên theo chế độ mới thường phát sinh việc ngoài dự kiến (chuyển số dư, thuyết minh, trao đổi với kiểm toán viên). Nên dựng lịch ngược từ ngày 31/03/2027 và chốt ngày bàn giao nội bộ từng bước.

Việc 8. Nhân sự kế toán nắm các điểm mới

Chế độ mới giao nhiều quyền tự điều chỉnh hơn, đi kèm văn bản giải trình trách nhiệm. Người lập báo cáo và người phụ trách số liệu thuế cần hiểu phần nào được tự quyết, phần nào phải có quy chế. Một buổi nội bộ ngắn, đi theo đúng danh sách kiểm tra này, thường đủ cho bộ phận kế toán đã quen Thông tư 200.

Nếu thuê dịch vụ kế toán lập báo cáo hoặc làm kế toán trưởng, khoản 4 Điều 16 yêu cầu ghi rõ số Giấy phép hành nghề dịch vụ kế toán của người hành nghề và tên đơn vị cung cấp dịch vụ tại phần người lập, kế toán trưởng trên báo cáo tài chính.

Phần 4/4

Nhìn xa hơn: Thông tư 118/2026/TT-BTC

Không nằm trong 8 việc ở trên; chỉ cần biết để theo dõi.

Thông tư 118/2026/TT-BTC (ban hành 18/8/2026, hiệu lực 01/01/2027, áp dụng cho năm tài chính bắt đầu từ hoặc sau ngày đó) hướng dẫn đối tượng, phạm vi và thể thức áp dụng chuẩn mực quốc tế về kế toán tại Việt Nam. Doanh nghiệp, tổ chức kinh tế là thành viên Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam được lựa chọn áp dụng chuẩn mực quốc tế về kế toán, áp dụng nguyên mẫu và nhất quán trong một năm tài chính; nghĩa vụ thuế vẫn xác định theo pháp luật thuế.

Đây là quyền lựa chọn của nhóm doanh nghiệp đặc thù, không phải việc phải làm với phần lớn doanh nghiệp. Kế toán chỉ cần biết để theo dõi, nhất là khi tập đoàn có thành viên trong trung tâm tài chính quốc tế.

Kết

Tám việc trên có chung một tinh thần: được tự điều chỉnh thì phải có hồ sơ giải trình đi kèm. Rà trong quý IV, kỳ khóa sổ đầu tiên theo Thông tư 99/2025/TT-BTC sẽ nhẹ nhàng hơn nhiều.