Kế toán & Tuân thủ
Quyết toán thuế TNDN: 7 khoản chi phí hay bị loại nhất
FinScan.vn13/10/2026
Đọc nhanh
- Quy định áp dụng
- Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp số 67/2025/QH15, Nghị định 320/2025/NĐ-CP và Thông tư 20/2026/TT-BTC (hiệu lực 12/3/2026, áp dụng từ kỳ tính thuế năm 2025). Nhiều tài liệu cũ vẫn viết theo quy định trước năm 2025.
- Chuyển khoản
- Từ 15/12/2025, khoản chi từng lần từ 5 triệu đồng trở lên cần chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt, kể cả tiền lương, tiền công.
- Tiền phạt
- Phạt vi phạm hành chính (giao thông, thuế, kế toán...) và tiền chậm nộp thuế không được trừ.
- Ô tô con
- Xe từ 9 chỗ trở xuống: phần khấu hao ứng với nguyên giá vượt 1,6 tỷ đồng/xe không được trừ, trừ xe kinh doanh vận tải hành khách, du lịch, khách sạn.
- Lãi vay
- Ba nhóm bị loại: lãi ứng với vốn điều lệ còn thiếu; phần vượt mức 30% EBITDA khi có giao dịch liên kết; phần vượt 20%/năm khi vay ngoài tổ chức tín dụng (Bộ luật Dân sự).
- Trang phục
- Chi bằng tiền vượt 5 triệu đồng/người/năm thì phần vượt không được trừ; chi bằng hiện vật cần hóa đơn, chứng từ.
- Tiền lương
- Phải chi thật, có chứng từ, ghi rõ điều kiện và mức hưởng trong hồ sơ của doanh nghiệp. Chi từ 5 triệu đồng/lần cần chuyển khoản. Quỹ lương dự phòng tối đa 17% quỹ tiền lương thực hiện, kèm điều kiện.

Mỗi mùa quyết toán, lợi nhuận kế toán và thu nhập chịu thuế thường lệch nhau. Phần lớn chênh lệch nằm ở những khoản chi mà kế toán đã ghi sổ đầy đủ nhưng không đáp ứng điều kiện để được trừ khi tính thuế.
Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp số 67/2025/QH15 (hiệu lực từ 01/10/2025, áp dụng cho kỳ tính thuế năm 2025), Nghị định 320/2025/NĐ-CP (hiệu lực từ 15/12/2025) và Thông tư 20/2026/TT-BTC ngày 12/3/2026 của Bộ Tài chính đã đổi một số điểm, nên bảy khoản dưới đây được viết lại theo quy định hiện hành thay cho cách nhớ cũ.
Về thời điểm áp dụng, Thông tư 20/2026/TT-BTC có hiệu lực từ 12/3/2026 và áp dụng từ kỳ tính thuế năm 2025 (khoản 1 Điều 10). Với khoản chi phát sinh trước ngày 12/3/2026 mà Thông tư 96/2015/TT-BTC đã quy định cụ thể về điều kiện, hồ sơ, kỳ tính thuế năm 2025 vẫn thực hiện theo Thông tư 96/2015/TT-BTC. Với khoản chi thuộc Điều 3 của Thông tư 20 mà Thông tư 96/2015 chưa quy định cụ thể, hồ sơ cho kỳ năm 2025 là hóa đơn, chứng từ theo quy định của pháp luật (khoản 2 Điều 10). Riêng quy định về chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt áp dụng từ ngày Nghị định 320/2025/NĐ-CP có hiệu lực, tức 15/12/2025 (khoản 3 Điều 10 Thông tư 20/2026/TT-BTC; điểm b khoản 1 Điều 24 Nghị định 320/2025/NĐ-CP).
| Khoản chi | Điều cần nhớ |
|---|---|
| 1. Tiền phạt | Phạt vi phạm hành chính và tiền chậm nộp thuế: loại toàn bộ. |
| 2. Thiếu chứng từ | Cần hóa đơn, chứng từ hợp pháp; từ 15/12/2025, mỗi lần từ 5 triệu đồng cần chuyển khoản. |
| 3. Ngoài kinh doanh | Khoản chi không phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh: loại. |
| 4. Ô tô con | Phần khấu hao ứng với nguyên giá vượt 1,6 tỷ đồng/xe: loại. |
| 5. Lãi vay | Vốn điều lệ còn thiếu; vượt 30% EBITDA khi có giao dịch liên kết; vượt 20%/năm khi vay ngoài tổ chức tín dụng. |
| 6. Trang phục | Bằng tiền: tối đa 5 triệu đồng/người/năm. Bằng hiện vật: cần hóa đơn, chứng từ. |
| 7. Tiền lương | Phải chi thật, đúng hồ sơ, đúng hạn. Từ 5 triệu đồng/lần: cần chuyển khoản. |
Phần 1/3
Ba khoản sai từ điều kiện chung
Không cần tính toán phức tạp, chỉ cần phân loại đúng ngay từ lúc ghi sổ.
Tiền phạt vi phạm hành chính và tiền chậm nộp thuế
Khoản tiền phạt do vi phạm hành chính không được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế. Theo khoản 2 Điều 10 Nghị định 320/2025/NĐ-CP (hướng dẫn khoản 2 Điều 9 Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp), nhóm này gồm phạt vi phạm luật giao thông, quy định đăng ký kinh doanh, quy định kế toán, pháp luật thuế, kể cả tiền chậm nộp thuế theo Luật Quản lý thuế, và các khoản phạt vi phạm hành chính khác theo quy định của pháp luật. Tiền phạt "nguội" của xe công ty cũng nằm trong nhóm này.
Cách phòng: hạch toán riêng các khoản phạt vào chi phí không được trừ ngay từ khi phát sinh, thay vì để cuối năm mới bóc tách. Phạt vi phạm hợp đồng giữa hai doanh nghiệp là khoản khác với phạt hành chính, nên xem xét riêng theo quy định.
Chi không có hóa đơn, chứng từ hợp lệ, hoặc không chuyển khoản khi từ 5 triệu đồng
Theo khoản 1 Điều 9 Nghị định 320/2025/NĐ-CP, khoản chi được trừ khi đáp ứng ba điều kiện: (a) thực tế phát sinh và liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh; (b) có đủ hóa đơn, chứng từ theo quy định của pháp luật; (c) có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt đối với việc mua hàng hóa, dịch vụ và các khoản thanh toán khác từng lần có giá trị từ 5 triệu đồng trở lên. Cách xác định chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt thực hiện theo văn bản về thuế giá trị gia tăng (Điều 26 Nghị định 181/2025/NĐ-CP).
Ngưỡng 5 triệu đồng áp dụng từ ngày 15/12/2025, là ngày Nghị định 320/2025/NĐ-CP có hiệu lực (điểm b khoản 1 Điều 24 Nghị định 320/2025/NĐ-CP; khoản 3 Điều 10 Thông tư 20/2026/TT-BTC). Ngưỡng trước đây là 20 triệu đồng.
Không hóa đơn thì có phải loại ngay không? Quy định cho phép lập bảng kê thay hóa đơn trong một số trường hợp mua trực tiếp: nông, lâm, thủy sản của người sản xuất, đánh bắt bán ra; sản phẩm thủ công từ đay, cói, tre, nứa, lá...; phế liệu của người trực tiếp thu nhặt; đồ dùng, tài sản của hộ gia đình, cá nhân bán ra; hàng hóa, dịch vụ của cá nhân, hộ kinh doanh có doanh thu dưới ngưỡng chịu thuế GTGT. Khi đó doanh nghiệp cần chứng từ chi trả tiền cho người bán và bảng kê thu mua hàng hóa, dịch vụ do người đại diện theo pháp luật (hoặc người được ủy quyền) ký và chịu trách nhiệm; mẫu 02/TNDN ban hành kèm Thông tư 20/2026/TT-BTC. Nếu giá trị mua trong ngày của từng hộ, cá nhân từ 5 triệu đồng trở lên thì khoản này vẫn phải thanh toán không dùng tiền mặt. Vì vậy câu "có bảng kê là xong" không đủ, còn các trường hợp ngoài danh sách trên thì cần hóa đơn.
- Mua nhiều lần trong ngày
- Mua của một người bán, mỗi lần dưới 5 triệu đồng nhưng tổng trong ngày từ 5 triệu đồng trở lên: chỉ được trừ khi có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt (điểm c1 khoản 1 Điều 9).
- Nhân viên mua hộ
- Khoản từ 5 triệu đồng do nhân viên chuyển khoản cá nhân trả hộ: được trừ nếu có hóa đơn, chứng từ; doanh nghiệp có quy chế, quy chế tài chính hoặc quyết định cho phép; và doanh nghiệp thanh toán lại cho nhân viên. Thông tư 20/2026/TT-BTC đòi thêm chứng từ chuyển khoản của nhân viên và của doanh nghiệp khi hoàn tiền (điểm c2 khoản 1 Điều 9).
- Chưa thanh toán khi ghi nhận chi phí
- Mua từ 5 triệu đồng mà đến lúc ghi nhận chi phí chưa trả tiền: vẫn được tính vào chi phí được trừ. Nếu khi trả không có chứng từ không dùng tiền mặt, doanh nghiệp phải điều chỉnh giảm chi phí ở kỳ tính thuế phát sinh việc thanh toán bằng tiền mặt (điểm c3 khoản 1 Điều 9).
Cách phòng: quy định nội bộ rõ ràng, mua hàng phải lấy hóa đơn; từ 5 triệu đồng thì chuyển khoản; chỉ lập bảng kê khi thuộc đúng trường hợp được phép và lưu kèm chứng từ chi trả.
Chi không liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh
Chi cho việc riêng, quà biếu không phục vụ kinh doanh, hoặc khoản chi không gắn với hoạt động của doanh nghiệp đều không đáp ứng điều kiện "thực tế phát sinh liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh" (điểm a khoản 1 Điều 9 Nghị định 320/2025/NĐ-CP). Cách phòng đơn giản: với mỗi khoản chi lớn, tự hỏi nó phục vụ hoạt động nào của công ty. Nếu chưa trả lời được thì chưa nên đưa vào chi phí được trừ.
Phần 2/3
Tài sản và vốn: ô tô con và lãi vay
Hai khoản có giới hạn rõ, dễ tính sai khi số liệu nằm rải rác.
Khấu hao ô tô con
Với ô tô chở người từ 9 chỗ ngồi trở xuống, phần trích khấu hao tương ứng với nguyên giá vượt 1,6 tỷ đồng/xe không được trừ (điểm e1 khoản 6 Điều 10 Nghị định 320/2025/NĐ-CP). Ngoại lệ là ô tô dùng cho kinh doanh vận tải hành khách, du lịch, khách sạn, và ô tô dùng làm mẫu, lái thử cho kinh doanh ô tô. Ô tô chuyên kinh doanh vận tải hành khách, du lịch, khách sạn là xe đăng ký tên doanh nghiệp, mà Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp có đăng ký một trong các ngành nghề đó và doanh nghiệp được cấp phép kinh doanh theo văn bản pháp luật chuyên ngành.
| Chỉ tiêu | Số liệu |
|---|---|
| Nguyên giá xe | 2,4 tỷ đồng |
| Phần vượt 1,6 tỷ | 0,8 tỷ đồng, bằng 1/3 nguyên giá |
| Khấu hao/năm (giả định) | 240 triệu đồng |
| Được trừ | 240 x 1,6 / 2,4 = 160 triệu đồng |
| Không được trừ | 80 triệu đồng mỗi năm |
Như vậy, không phải 0,8 tỷ đồng bị loại một lần, mà mỗi năm một phần ba số khấu hao của chiếc xe không được tính vào chi phí được trừ. Con số 240 triệu đồng chỉ là giả định để minh họa; mức khấu hao thực tế tùy thời gian trích khấu hao doanh nghiệp đăng ký. Ngoài ra, phần trích khấu hao không đúng hoặc vượt mức quy định hiện hành của Bộ trưởng Bộ Tài chính cũng bị loại (điểm d khoản 6 Điều 10).
Cách phòng: ghi riêng nguyên giá tính thuế của từng xe ngay khi nhập sổ tài sản, để cuối năm không phải tính lại. Phần thuế GTGT đầu vào của xe vượt mức cũng có quy định riêng, xem bài "Thuế GTGT được khấu trừ: 5 điều kiện để không bị loại oan".
Chi phí lãi vay
Lãi vay hay bị loại ở ba nhóm khác nhau, mỗi nhóm có căn cứ và cách tính riêng. Một khoản vay có thể rơi vào nhiều nhóm, nên cần kiểm từng nhóm.
- Nhóm 1: vốn điều lệ còn thiếu
- Lãi vay tương ứng với phần vốn điều lệ đã đăng ký nhưng còn thiếu theo tiến độ góp vốn ghi trong điều lệ (tiến độ không vượt thời hạn góp vốn theo Luật Doanh nghiệp), kể cả khi doanh nghiệp đã đi vào hoạt động. Căn cứ: khoản 9 Điều 10 Nghị định 320/2025/NĐ-CP.
- Nhóm 2: giao dịch liên kết
- Phần lãi vay vượt mức khống chế của doanh nghiệp có giao dịch liên kết. Căn cứ: điểm c khoản 4 Điều 10 Nghị định 320/2025/NĐ-CP, dẫn tới pháp luật quản lý thuế về giao dịch liên kết.
- Nhóm 3: vay ngoài tổ chức tín dụng
- Phần lãi vay vốn sản xuất, kinh doanh của đối tượng không phải tổ chức tín dụng vượt mức quy định tại Bộ luật Dân sự. Căn cứ: khoản 10 Điều 10 Nghị định 320/2025/NĐ-CP.
Nhóm 1: nếu số tiền vay nhỏ hơn hoặc bằng số vốn điều lệ còn thiếu, toàn bộ lãi vay bị loại. Nếu vay nhiều hơn số vốn còn thiếu và có nhiều khoản vay, phần lãi bị loại bằng tỷ lệ giữa vốn điều lệ còn thiếu trên tổng số tiền vay, nhân với tổng lãi vay. Nếu chỉ có một khoản vay, phần lãi bị loại bằng vốn điều lệ còn thiếu, nhân với lãi suất, nhân với thời gian góp vốn còn thiếu. Doanh nghiệp đã góp đủ vốn điều lệ rồi vay để đầu tư vào doanh nghiệp khác thì khoản lãi này vẫn được trừ (điểm a khoản 9). Lãi vay trong giai đoạn đầu tư đã ghi nhận vào giá trị tài sản, công trình đầu tư thì tính vào giá trị đó, không tính vào chi phí.
Nhóm 2: tổng chi phí lãi vay sau khi trừ lãi tiền gửi và lãi cho vay phát sinh trong kỳ được trừ không vượt quá 30% của tổng lợi nhuận thuần từ hoạt động kinh doanh, cộng chi phí lãi vay sau khi trừ lãi tiền gửi và lãi cho vay, cộng chi phí khấu hao phát sinh trong kỳ (thường gọi là 30% EBITDA). Phần lãi bị loại được chuyển sang kỳ tiếp theo, liên tục không quá 5 năm kể từ năm sau năm phát sinh. Với kỳ tính thuế năm 2025, quy định này nằm ở khoản 3 Điều 16 Nghị định 132/2020/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định 20/2025/NĐ-CP). Nghị định 255/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ 01/7/2026, áp dụng từ kỳ tính thuế năm 2026, thay thế hai nghị định trên; mức 30% và thời hạn chuyển 5 năm được giữ ở khoản 3 Điều 16 của nghị định mới. Một số khoản vay được loại trừ khỏi mức khống chế này, như vay của tổ chức tín dụng, tổ chức kinh doanh bảo hiểm; danh sách đầy đủ cần xem trong văn bản.
Nhóm 3: Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13 quy định tại khoản 1 Điều 468 rằng lãi suất theo thỏa thuận không được vượt quá 20%/năm của khoản tiền vay, trừ trường hợp luật liên quan có quy định khác. Mức này chỉ là căn cứ cho nhóm 3, tức khoản vay vốn sản xuất, kinh doanh từ cá nhân, tổ chức không phải tổ chức tín dụng. Mức này không dùng để khống chế lãi vay ngân hàng, và cũng không thay cho mức 30% EBITDA ở nhóm 2. Chỉ phần lãi vượt mức bị loại, phần trong mức vẫn được trừ nếu đủ điều kiện chung. Điều 468 cho phép Ủy ban Thường vụ Quốc hội điều chỉnh mức này, nên cần kiểm tra mức đang áp dụng khi tính. Nếu tài liệu cũ nhắc mức "150% lãi suất cơ bản của Ngân hàng Nhà nước" thì cần đối chiếu lại, vì khoản 10 Điều 10 Nghị định 320/2025/NĐ-CP dẫn tới mức quy định tại Bộ luật Dân sự.
Cách phòng: góp đủ vốn điều lệ đúng tiến độ trước khi vay, theo dõi riêng lãi vay của bên liên kết và phần lãi bị treo qua các năm, và kiểm tra kỹ lãi suất trong các hợp đồng vay ngoài tổ chức tín dụng.
Phần 3/3
Chi cho người lao động: trang phục và tiền lương
Hai khoản dễ bị xem nhẹ vì quen thuộc, nhưng có điều kiện riêng.
Chi trang phục
Theo điểm đ khoản 8 Điều 10 Nghị định 320/2025/NĐ-CP, phần chi trang phục bằng tiền cho người lao động vượt quá 5 triệu đồng/người/năm không được trừ, và phần chi trang phục bằng hiện vật không có hóa đơn, chứng từ cũng không được trừ. Khi doanh nghiệp vừa chi tiền vừa chi hiện vật, khoản chi bằng tiền không vượt 5 triệu đồng/người/năm và khoản hiện vật phải có hóa đơn, chứng từ. Vì vậy ví dụ "may đồng phục 7 triệu đồng/người thì bị loại 2 triệu đồng" không đúng với phần chi bằng hiện vật có hóa đơn.
Cách phòng: tách rõ khoản trang phục bằng tiền và bằng hiện vật, lưu hóa đơn, danh sách người nhận và dự toán ngay từ đầu năm.
Tiền lương, tiền công và tiền thưởng
Quy định nằm chủ yếu ở khoản 8 Điều 10 Nghị định 320/2025/NĐ-CP. Lương, thưởng không có mức trần chung bằng một con số; giới hạn nằm ở điều kiện, và có hai con số cần nhớ là ngưỡng 5 triệu đồng/lần và mức 17% của quỹ lương dự phòng. Các điều kiện chính:
- Phải chi thật, có chứng từ
- Tiền lương, tiền công và các khoản phải trả khác đã hạch toán vào chi phí nhưng thực tế không chi trả, hoặc không có chứng từ thanh toán theo quy định, thì không được trừ (điểm a).
- Ghi rõ điều kiện và mức hưởng
- Lương, tiền công, tiền thưởng phải được ghi cụ thể điều kiện hưởng và mức hưởng tại một trong các hồ sơ: hợp đồng lao động (hoặc văn bản của doanh nghiệp nước ngoài cử người sang làm việc tại Việt Nam), thỏa ước lao động tập thể, quy chế tài chính, hoặc quy chế thưởng do Chủ tịch Hội đồng quản trị, Tổng giám đốc, Giám đốc ban hành theo quy chế tài chính (điểm b). Thưởng sáng kiến, cải tiến còn cần quy chế cụ thể và hội đồng nghiệm thu (điểm e).
- Chuyển khoản từ 5 triệu đồng/lần
- Từ 15/12/2025, khoản chi lương, tiền công từng lần từ 5 triệu đồng trở lên cần chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt mới được tính vào chi phí được trừ, theo hướng dẫn của Bộ Tài chính trên cổng hỏi đáp chính sách thuế. Chi tiền mặt dưới 5 triệu đồng/lần vẫn được trừ nếu đáp ứng các điều kiện còn lại.
- Chi trước hạn nộp hồ sơ quyết toán
- Lương, tiền công, phụ cấp phải trả nhưng đến hết thời hạn nộp hồ sơ quyết toán thuế năm vẫn chưa chi thì không được trừ, trừ phần đã trích lập quỹ lương dự phòng (điểm c).
- Khoản không được trừ
- Tiền lương, tiền công của chủ doanh nghiệp tư nhân, chủ công ty TNHH một thành viên do một cá nhân làm chủ; thù lao của sáng lập viên, thành viên hội đồng thành viên, hội đồng quản trị không trực tiếp tham gia điều hành sản xuất, kinh doanh (điểm d).
Quỹ lương dự phòng: mức trích hằng năm do doanh nghiệp quyết định nhưng không quá 17% quỹ tiền lương thực hiện. Điều kiện kèm theo: sau khi trích lập, doanh nghiệp không bị lỗ; nếu doanh nghiệp bị lỗ thì không được trích đủ 17%. Nếu năm trước đã trích mà sau 6 tháng kể từ ngày kết thúc kỳ tính thuế vẫn chưa sử dụng hoặc sử dụng không hết, doanh nghiệp phải tính giảm chi phí của năm sau. Quỹ tiền lương thực hiện là tổng số tiền lương thực tế đã chi trả của năm quyết toán đến thời hạn cuối cùng nộp hồ sơ quyết toán, không gồm phần quỹ dự phòng của năm trước chi trong năm quyết toán thuế (điểm d2 khoản 4 Điều 10).
Cần phân biệt thưởng với phúc lợi. Các khoản có tính chất phúc lợi trực tiếp cho người lao động (hiếu hỷ, nghỉ mát, hỗ trợ khám chữa bệnh, bảo hiểm tự nguyện...) chỉ được trừ trong mức 1 tháng lương bình quân thực tế thực hiện trong năm tính thuế, tính bằng quỹ tiền lương thực hiện chia cho 12 tháng (điểm d khoản 4 Điều 10).
Cách phòng: chốt lương tháng 13 và thưởng, chi trước hạn nộp hồ sơ quyết toán, và kiểm tra quy chế thưởng đã ghi điều kiện, mức hưởng chưa.


